Negen vensters op de parochie van de toekomst

klee vierkantjesIn een van de kerkelijke gemeenschappen die ik begeleidt wordt gezocht naar een profiel dat beter dan nu aansluit bij de recente maatschappelijke ontwikkelingen, het beleid van de bisschoppen en tegelijk de actieve leden helpt om met nieuwe ogen naar hun organisatie te kijken.

De situatie waar katholieke parochies voor staan is complex. Er is sprake van een zekere vermoeidheid en men ziet dat nieuwe generaties niet het stokje overnemen dat zij zo lang in handen hebben gehad toen er na het Vaticaans concilie er een mondige vrijwilligerskerk ontstond. Het is tegenwoordig niet gemakkelijk meer om op feestjes te vertellen dat je gelovig geïnspireerd bent en actief in de katholieke kerk. Zeker niet na alle onthullingen over seksueel misbruik. Mede door de afnemende relevantie van kerk in de samenleving ontstaat er in menig parochie interne discussie over de inhoudelijke koers van de gemeenschap. Meer traditionele opvattingen krijgen meer ruimte. Ook komt voor dat de kernvrijwilligers krampachtig vast houden aan werkvisie en stijl van de vrijwilligerskerk. Het valt pastores en bestuurders niet mee om in deze setting leiding te geven aan de organisatie en het vinden van een koers voor de toekomst. Er spelen grote vragen over het omgaan met interne inhoudelijke tegenstellingen en tegelijk het open houden van het parochiesysteem zodat ingespeeld kan worden op maatschappelijke ontwikkelingen en het treffen van nieuwe leden met eigen achtergronden en waarden. (Open Church)

In het onderstaande raster geef ik negen thema’s die aan de orde zijn en in gemeenschappen in min of meerdere mate aandacht vragen. Ze zijn te onderscheiden, maar hangen ook sterk met elkaar samen. Bij het maken van de negen velden heb ik met laten inspireren door het denken over de Gezonde Kerk van Robert Warren en de Vereniging op Survival van Marike Kuperus. En steeds is het denken van Jan Hendriks op de achtergrond aanwezig.

1. Begrijpen

Het overkomt de vrijwilligers. Willen ze antwoord geven dan zijn er drie stappen nodig:

  1. Analyse van ontwikkelingen. Rationeel snappen.(hoofd)
  2. Loslaten en aanvaarden. (hart)
  3. Accepteren en anders gaan doen. (handen).

vergezicht2. Vertrouwen/ heldere regels.

We lossen tegenstellingen niet zo maar op. Het leiderschap van pastores en besturen is veranderd, we zijn zelf mondiger geworden. Nodig is een open plek of ruimte waar alle vragen die spelen mogen klinken. Makkelijke oplossingen zijn er niet. Gaan we de strijd aan of creëren we een open ruimte waar we mogen onderzoeken hoe dingen werken, wat waardevol is. Dit vraagt om regels en momenten van overleg. Een mooi beeld hiervoor is ‘Plek van moeite en kansen’.

3. Maatschappelijke ontwikkelingen

Met name de individualisering maakt dat er geen automatische binding meer is met organisaties. Dit stelt nieuwe eisen aan de wijze van organiseren en de wijze waarop mensen zich aan organisaties te binden. De agenda van mensen is voller, ze kunnen zich gemakkelijker met verschillende groepen en organisaties verbinden in een groter gebied door de mobiliteit. Goed beschreven in Vereniging op survival van Marike Kuperus.

4. Bronnen

De volkskerk komt aan haar einde. Het lidmaatschap van een kerkgemeenschap wordt een persoonlijke keuze die gevoed wordt door een persoonlijke spiritualiteit en mystieke beleving. Dit is een overgangstijd. Een kleine kerk met persoonlijk geraakte mensen. Dit vraagt om speciale aandacht voor persoonlijke motivatie en spirituele verdieping. In ieder geval meer dan wat we gewend zijn.

5. Leiderschap

Leiding geven aan organisaties is tegenwoordig complex. Het vraagt om meer dan gewone vaardigheden. Met name het goed communiceren en verbinding maken en het ontwikkelen van een strategische visie en deze delen met de organisatie is cruciaal. De tijd van ‘Samen kerk’ is voorbij. Training van leiderschapskwaliteiten kan wel eens de sleutelfactor voor de organisatie zijn. Deze tijd vraagt om een nieuw zelfbesef van kerken, een geactualiseerde identiteit.

6. Nieuwe concepten van kerk/ ecclesiologie.

De buitenwereld en het lidmaatschap van mensen is fluïde aan het worden. Soms wel – soms niet. Mensen zijn niet tegen kerk of geloof. Het is een ‘iets’, een latente aanwezigheid. Wel vragen ze, kritischer dan voorheen, aan de kerk waar ze voor staat en wat haar meerwaarde is. Anders telt ze niet mee. Het lijkt op de tijd van Paulus die zijn mens en maatschappijvisie, geïnspireerd door het leven en sterven van Jezus moest verkondigen op de Areopagus. Het vraagt om een nieuw passend beeld van kerk en een theologisch duiden van een maatschappij die steeds economischer wordt, gaat voor genot en gewin en die de mensen de illusie geeft dat alles maakbaar is. Dit inhoudelijk antwoord zou wel een de kern van kerk in deze tijd kunnen zijn.

7. Tools om op survival te gaan/ Pastoraal ondernemerschap.

De restanten van het rijke roomse leven zien we nog steeds. De beleving van veel parochianen en vrijwilligers is die van een grote levendige gemeenschap en een volle kerk. Daar is heimwee naar. Met zoekt nog steeds naar de oude ervaring met kerk en wat hen ooit in beweging heeft gebracht. Een niet meer bestaand ‘Wij’. Tegelijkertijd is het te veel ‘Meer van hetzelfde’. Maar de werkelijkheid is dat we op de ‘maatschappelijke markt’ staan en meer en meer mensen de kraam voorbij lopen. De parochies hebben weinig tot geen tools om de nieuwe situatie aan te kunnen. Publiciteit organiseren, inhoudelijk, doelgroepbenadering, netwerken, differentiëren in lidmaatschapbinding.

8. Organisatiecultuur die past.

De bestaande organisatie en wijze van overleggen past niet goed bij de huidige situatie. Er zijn inhoudelijke tegenstellingen, er is vermoeidheid, vrijwilligers hebben te veel taken of doen taken al te lang of geloven er niet meer in maar durven niet te stoppen. De focus is gericht op de bestaande situatie, waardoor er te weinig ruimte wordt genomen om antwoord te geven op de ontwikkelingen in de maatschappelijke omgeving. Verenigingen,  vrijwilligersorganisaties en kerken hebben over het algemeen een langzame ontwikkelsnelheid. De eigen vertrouwde ‘familiecultuur’ wringt met een noodzakelijke cultuur van vernieuwing gericht op nieuwe doelgroepen.

9. ‘Coping’ van nieuwe generaties.

Opmerkelijk is dat er nog steeds mensen tussen 30-50 jaar zijn die actief willen zijn geïnspireerd vanuit hun geloof. Hun ‘coping’, d.w.z. hun manier van verstaan van geloof en vertalen in het dagelijks leven, is de sleutel voor de verandering van werken en denken die nodig is in kerken. Hun bezig zijn met opvoeding in waarden, hun omgaan met stilte, hun ‘er zijn voor anderen’. De oude generatie heeft veel te leren van deze mensen. Maar over het algemeen geven we deze jongere groep leden niet de kans zodat ze vermoeid afhaken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s