De Zorgval. Professional zijn met oog voor kwetsbaarheid

Het boekje De Zorgval van Adries Baart en Christa Carbo  zet aan het denken over goede bedoelingen van hulpverleners die toch niet goed uitpakken. De zorg wordt duurder en duurder, houdt mensen te lang in behandeling (bestendiging van zorg) en is te weinig relationeel. Met het laatste is bedoeld dat hulp en medische zorg zo efficient en productief gemaakt is (met alle goede bedoelingen), maar dat in deze aanpak mensen mensen met hun kwetsbaarheid over het hoofd worden gezien. Daarom stelt Baart de vraag naar de relatie of anders gezegd: alle hulpverlening vraagt in eerste instantie om een goede betrekking. Daarnaast gaat het boekje in op de mechanismen die spelen bij complexe zorgsystemen en trajecten in ziekenhuizen, maar ook woonvormen voor de psychiatrie en de achterliggende financiële prikkels die verkeerd uit pakken. En het maakt je tenslotte gevoeliger voor achterliggende mensbeelden waar al die ideeën over goede zorg op gebaseerd zijn. Met andere woorden: het boekje gaat over de methode, het  systeem en de achterliggende ideologie die achter ons zorgsysteem zit.

De spiegel die Andries Baart de mensen die in de zorg werkzaam zijn voor houdt is niet altijd leuk. Hij is brommerig en kritisch ten aanzien van de pretenties van de zorg. Hij dwingt je de spade dieper te steken in je eigen opvatting en werkwijze en daagt je uit daar eerlijk over te zijn. Tegelijkertijd kan het boekje een bevestiging zijn van een intuïtie die je zelf al hebt. Als je dat kunt kan het boekje nieuwe ramen openen in die zin dat je ook aan verandering kunt werken als het gaat om je omgang met patiënten en dat je soms bevestigd wordt in het onmogelijke van je werkopdracht. De aanpak van doormodderen noemt Baart dit. Het mooie van doormodderen is dat je kan toegeven dat lastige situaties met mensen soms niet zo maakbaar en oplosbaar zijn. Wat op dit moment wel de bedoeling is van zorg nu managers en directies zo de nadruk leggen op marktwerking en productie draaien. Naast de al genoemde processen van bestendiging, de illusie van maakbaarheid is de kracht van de presentiebenadering het aansluiten en contact maken met degene die ondersteuning of hulp nodig heeft. Het is daarom dat hij veel tijd besteedt aan het thema kwetsbaarheid en het gebruiken of inzetten van emoties die ook altijd spelen in de zorgrelatie.

Kwetsbaarheid. Het centrale woord voor hem is COMPASSIE. (besef van kwetsbaarheid) Alle  denken over zorg en het mensbeeld dat er achter zit, heeft volgens Baart het gevaar in zich van het zoek raken van de kwetsbaarheid van mensen. Er is verlegenheid om de kwetsbaarheid van het leven te benoemen. In een citaat: In deze vertogen wordt niets substantieels gezegd over de kwetsbaarheid, het lijden, de (doods)angst, de uitzichtloosheid en het onvrijwillig uitgeleverd zijn aan een vaak noodlottige aandoening of een onstuitbaar verval. Baart houdt een pleidooi voor hermeneutische welwillendheid. Het verwonderend omgaan met de ander door naast hem of haar te staan geeft die ander de kans zich te laten zien als iemand met waarde, redelijkheid en eigen betekenisvolheid. De meer vaststaande manier van de hulpverlener (arts, geestelijk verzorger, maatschappelijk werker ) is niet overbodig, maar wordt aangevuld door het kwetsbare ander en de betekenissen die hij/ zij inbrengt. Voor de ene hulpverlener is dit een open deur, voor de ander mogelijk een punt van aandacht.

Baart pleit er voor om in de werkrelatie ruimte te geven voor de emoties die spelen tussen hulpverlener en cliënt.  Want professionals doen emoties op in hun werk. Ze geven aan dat ze ‘houden van’ hun cliënt, patiënt, bewoner. Dat maakt de relatie complexer, maar geen reden om dit te verbieden. Ze voelen wat er voor de cliënt op het spel staat. (geluk, lef,  toekomst, positie in de samenleving)  Deze affecten maken dat hulpverleners trouw blijven, iets extra’s doen. Hoewel er angst is voor particularisme kan je ook zeggen dat de bijzondere band maakt dat je voor de een wel iets doet en voor de ander niet. Hulpverleners worden geacht deze emoties te onderdrukken in hun professionele beroepsuitoefening. Baart stelt dat juist het goed onderzoeken van die emoties in een beraad, waardevol is om zo de vraag te kunnen beantwoorden: wat is hier goede/ juiste/ gepaste zorg? Affecten zijn daarom een goede bron om te  komen tot goede zorg.

Bekijk hier de wervingsfilm voor een recent congres en hier het verslag. Tenslotte een link naar een toelichting bij het boek op de website sociale vraagstukken.

Eén reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s