Geloof in de publieke ruimte. Pleidooi voor debat en kritiek.

geloof-in-de-publieke-ruimteMet het boek Geloof in de publieke ruimte (1), laat de oud aartsbisschop van de Anglicaanse kerk Rowan Williams zien hoe christelijke denkers met hun kennis van de traditie, de ontwikkeling van de Europese cultuur en de basisuitgangspunten van het christelijke gedachtegoed, iets kunnen toevoegen aan het maatschappelijk debat in samenleving. Als voorbeeld geef ik een citaat uit het hoofdstuk over de klimaatcrisis:

De rol van de religie is in deze niet om een ultiem gezag te bieden dat ons kan dreigen en dwingen tot beter gedrag. Ze moet ons een visie voorhouden op een menselijk leven dat constructief, vreedzaam en vreugdevol wordt geleefd, in een optimale relatie tussen schepsel en schepper, om ons te wijzen op de tragedie van de gekrompen en verwoeste mensheid die we voor onszelf hebben vormgegeven met onze obsessie voor groei en consumptie. p262

Het boek is een bundeling van lezingen die Williams gegeven heeft in de periode tussen 2003 en 2012. Ze beslaan een breed spectrum aan thema’s: van economie, geloof en sociale samenhang, opkomst van fundamentalistische opvattingen over religie, religieuze diversiteit, mensenrechten en religie en wet. De schrijver is erudiet en laat zien dat hij door het verwijzen naar achtergrondliteratuur zich bij al deze thema’s goed gedocumenteerd heeft. Daarnaast is zijn denken gevoed door gesprekken met mensen uit heel de wereld en het laat zien hoe hij probeert om zeer verschillende partijen en hun opvattingen bij elkaar te houden. In die zin is het boek zeker ook pastoraal te noemen. De lezer krijgt op veel deelterreinen achtergronden tot zijn beschikking die bruikbaar zijn in een lezing of preek. In die zin is het boek een goed naslagwerk. Doordat de teksten in ???????????????????????????????diverse settingen en over een periode van ruim 10 jaar zijn uitgesproken is het boek wat eclectisch van karakter. Het is aan de lezer om de achterliggende visie en overtuigingen van de schrijver op te sporen. Een kernidee is helder: leden van verschillende geloofsovertuigingen zijn een verrijking van het publieke debat als zij hun zorgen, intuïties, waarden inbrengen en met andere groepen en de overheid in debat gaan. Dat stelt hoge eisen aan de gespreksregels, het kunnen relativeren van eigen positie en tegelijkertijd ook trots zijn op het eigen gedachtegoed. Hij besteedt daarbij veel aandacht aan de ontwikkelingen en positie van de Islam. Zo schetst hij een weg voor een mensbeeld en visie op goed samen leven waar niemand wordt uitgesloten, een visie die iets toevoegt aan het huidige mens en wereldbeeld als het gaat om diepgang en morele kwaliteit. De toon en diepgang van het boek is een goede illustratie van wat Williams beoogd. Vragen waar hij zich mee bezig houdt zijn:

  • Over karakter: Wat voor soort mensen zijn we en willen we zijn en wat voor soort mensen willen we dat anderen zijn?
  • Big society: Waar kunnen we ideeën vandaan halen als het gaat over het gemeenschappelijk goed en het sociaal verdrag?
  • Over economie: Waarom willen we als maatschappij economische groei? Van welk model van welzijn gaan we uit in onze economie?
  • Over politiek: Waar ligt de werkelijke macht en waar wordt deze voor gebruikt?

Williams als moreel wegwijzer voor bestuurders in Nederland

Williams biedt met dit boek veel inspiratie voor mensen die op wat voor manier aangesproken zijn door de christelijke traditie. Het laat goed de complexiteit zien van het functioneren van religie, maar ook van de verhouding tussen politiek en de publieke ruimte. Terecht staat er op de achterflap dat ook bestuurders en politici veel aan dit boek kunnen hebben. Met veel nuance probeert hij de lezer mee te nemen in zijn ervaringen en theoretische kennis. Zijn theologisch denken helpt ook niet gelovigen om nieuwe en fundamentele vragen te stellen bij een aantal grote maatschappelijke vragen die op dit moment spelen. Williams weet goed in die praktijk de balans 5kernwaarden en de politieke implicaties te beschrijven. Het is te hopen dat ook kerken in Nederland zich aan de ene kant weer vrij gaan opstellen als het gaat om de beperkende rol die hen door het programmatisch secularisme wordt opgedrongen. Aan de andere kant moeten ze het gevaar doorzien dat ze in de valkuil van traditionalisme en fundamentalisme stappen.

Vanuit het perspectief van opbouwwerk is dit boek uitdagend. Willen kerkgemeenschappen het sociaal en moreel potentieel dat ze hebben benutten, dan zullen ze andere accenten moeten leggen dan ze nu doen. Aandachtspunten zijn: oog en verdieping van het eigen geloofsgoed, in de eigen omgeving bouwen aan netwerken met vergelijkbare groepen en opsporen en aanpakken van vitale thema’s, aangaan van het maatschappelijk debat.

Williams verzet zich nadrukkelijk tegen een door het (neo)liberalisme gepropageerd mens en wereldbeeld en vraagt aandacht voor zaken als kwetsbaarheid, uitsluiting van mensen, en een goed beheren van de schepping. Hij verwoord daarmee een geluid dat ook te horen is in de milieubeweging, tegenstanders van de verzakelijking in de zorg en het onderwijs. Docenten, verzorgenden en een nieuwe groep jonge mensen willen werken op plekken waar ze verbinding kunnen maken met hun eigen passie, thema’s die hen raken omdat ze bezorgd zijn. Uiteindelijk gaat het om een opnieuw ontdekken van oude waarden als vertrouwen, delen, liefde en wederkerigheid. In nieuwe netwerken gaat het niet alleen om thema’s maar ook om nieuwe verhoudingen en vormen van samenwerken, delen, ontmoeten en communiceren. De transitie die volgens Jan Rotmans gaande is zal een tijd kosten en gaat niet zonder strijd. Het zoeken is naar een nieuw evenwicht tussen de staat (politiek) burgers en groepen en organisaties in de publieke ruimte.

Onder de kerkelijk leiders in het Nederlands taalgebied is er geen gelijke aan Rowan Williams te vinden. Toch is het goed dat de aartsbisschop van de Oud Katholieke kerk Dr. Joris Vercammen betrokken is geweest bij de publicatie van dit boek en een voorwoord heeft geschreven. Daarmee laat hij zien de thema’s van Geloof in de publieke ruimte te herkennen en tot zijn zorg te maken.

Verder lezen

  • Rowan Williams Geloof in de publieke ruimte. Skandalon Vught 2013. Bevat naast een notenapparaat, een trefwoordenregister, lijst van gegevens over uitgesproken teksten en een overzicht van publicaties van Rowan Williams.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s